عنصر نامطلوب

عنصر نامطلوب، عنوانی است که دولت یک کشور به دلیلی که لزومی به افشایش ندارد، بر دیپلمات کشور دیگر می‌گذارد و مصونیت وی را سلب و او را ملزم به خروج فوری از کشور می-کند.

اخیرا، هندوستان دو مامور عالی‌­رتبه پاکستانی را به دلیل دخالت در فعالیت‌های جاسوسی، دستگیر و به عنوان عنصر نامطلوب معرفی کرد. این مقامات، متهم به جاسوسی و ظرف مدت ۲۴ ساعت، ملزم به ترک کشور هندوستان شدند. عادر حسین و طاهر خان، دو متهم یادشده، پس از چندین ماه مراقبت، طی عملیات مشترک پلیس دهلی و اطلاعات ارتش دستگیر شدند. این دو نفر در حال دریافت اسناد امنیتی هندوستان از یک تبعه این کشور در ازای مبلغی پول نقد و یک گوشی تلفن همراه، بازداشت شدند.

طبق قانون اسرار رسمی، گزارش اطلاعاتی اولیه علیه هر دو نفر تنظیم شد و مورد بازجویی قرار گرفتند اما کمی بعد، بنا به درخواست کمیساریای عالی پاکستان، آزاد شدند. سپس، بیانیه­‌ای رسمی خطاب به سفیر پاکستان در محکومیت «اقدامات این مقامات عالی‌­رتبه پاکستانی علیه امنیت ملی هندوستان» صادر و از وی خواسته شد که از پرهیز کلیه اعضای سفارت از دخالت در اقدامات خصمانه علیه هندوستان یا هر گونه رفتار مغایر شان دیپلماتیک اطمینان حاصل شود.

مصونیت دیپلماتیک

دیپلمات‌های خارجی در کشور میزبان از مصونیت مدنی یا کیفری برخوردار هستند. به اصل مصونیت، در مواد ۲۲، ۲۴، ۲۹، و ۳۰ کنوانسیون وین، مصوب سال ۱۹۶۱ پرداخته شده است. مصونیت ماموران دیپلماتیک ناشی از این اصل است. این مصونیت، امتیاز ویژه‌­ای است که به دولت اعزام‌­کننده و نه شخص دیپلمات، اعطاء می­‌شود. بنابراین، مقام دیپلماتیک نمی‌­تواند بدون تایید دولت اعزام­‌کننده، مصونیت خود را لغو یا از آن چشم­‌پوشی کند.

مطابق کنوانسیون وین، دستگاه قضایی کشور میزبان در حوزه حقوقی کیفری و مدنی به دیپلمات خارجی مصونیت اعطاء می­‌کند. این مصونیت، دیپلمات را از پیگیری قضایی در کشور میزبان بابت هر گونه نقض قوانین در آن کشور معاف می­کند. با این حال، این مصونیت، تابع محدودیت‌ها یا استثنائاتی مانند موارد زیر است:

  1. دعاوی مربوط به اموال غیرمنقول خصوصی
  2. دعاوی مربوط به ماترک شخص دیپلمات
  3. دعاوی مربوط به فعالیت خصوصی، حرفه‌­ای، یا تجاری انجام شده توسط شخص دیپلمات

دیپلمات در موارد یادشده، مشمول مصونیت نیست و دولت میزبان می­‌تواند قانون کیفری، مدنی، یا اداری مربوطه را بر وی اعمال کند. دولت اعزام­‌کننده نیز در صورت صلاحدید می­‌تواند مصونیت اعطاء شده به دیپلماتش را لغو کند. لغو مصونیت باید به صراحت و به طور رسمی توسط دولت اعزام­‌کننده انجام شود زیرا همان گونه که گفته شد، مصونیت، امتیازی ویژه است که به دولت متبوع دیپلمات داده می­‌شود. چنین لغو مصونیتی عموما پس از ارتکاب دیپلمات به جرائم جنایی یا نقض سنگین قوانین مدنی کشور میزبان صورت می‌­گیرد.

عنصر نامطلوب

موارد استثنای مصونیت دیپلماتیک در مواد ۳۱الف تا ۳۱ج و ماده ۳۲ کنوانسیون وین تصریح شده است. یکی از این موارد، «عنصر نامطلوب» است که اشاره به شخصی است که ورود یا حضورش در یک کشور توسط دولت مربوطه، ممنوع تشخیص داده شود. طبق ماده ۹ کنوانسیون وین، هر کشوری می‌­تواند هر عضوی از هئیت دیپلماتیک کشور دیگر را هر زمان و بدون هیچ توضیحی، «عنصر نامطلوب» معرفی کند. اعلام عنصر نامطلوب، بدترین برخورد با دیپلمات دارای مصونیت است.

این نوع برخورد، سازوکار و چاره معقول کشور میزبان برای دفاع از حق حاکمیت و عزت ملی و حفظ نظام قانونی جامعه در برابر عمل نامطلوب یا نقض قانون توسط دیپلمات متخلف است. اعلام عنصر نامطلوب، نهایت اقدام تحریمی علیه یک دیپلمات به منظور پرهیز از اعمال رسیدگی کیفری، مدنی، یا اداری است، و به عنوان نشانه­ نارضایتی از رفتار کشوری دیگر ابراز می‌­شود. این نوع برخورد ممکن است شامل حال کسانی که هنوز وارد کشور نشده‌­اند هم بشود. هرچند معمولا اعلام عنصر نامطلوب به دلیلی خاص به صورت یک جانبه انجام می­‌شود ولی ممکن است با واکنش مشابه دولت مقابل روبرو شود.

اصل عنصر نامطلوب به عنوان یک قانون حقوق بین­‌الملل در ماده ۹ کنوانسیون وین به منظور ایجاد توازن، شایستگی، و عدالت میان حق حاکمیت و صلاحیت قضایی از یک سو و اصل مصونیت از سوی دیگر به رسمیت شناخته شده است. اصول مصونیت و عنصر نامطلوب، ارزش جهانی دارند و موجب گسترش حسن نیت، هماهنگی، و عدالت در روابط بین­‌المللی می­‌شوند.

تاریخ

تاریخ معاصر روابط سیاسی، سرشار از نمونه‌­های بسیاری از اعلام عنصر نامطلوب میان کشورهای متخاصم یا دارای روابط پرتنش است؛ از دوران جنگ سرد میان ایالات متحده و اتحاد شوروی، کشورهای بلوک غرب و بلوک شرق تا همین نمونه یادشده میان هندوستان و پاکستان، دولت‌های مربوطه بارها دیپلمات‌های یکدیگر را به دلیل نقض امنیت ملی، عنصر نامطلوب اعلام و ملزم به ترک فوری از کشورشان کرده‌­اند. هندوستان یک دیپلمات پاکستانی را در سال ۱۹۹۴ به اتهام جاسوسی اخراج کرد. بلافاصله، پاکستان هم یک دیپلمات هندی را متهم به جاسوسی و اخراج کرد. مدتی بعد، هندوستان دو دیپلمات پاکستانی دیگر را عنصر نامطلوب معرفی کرد و حکایت اقدام متقابل تا سال ۲۰۱۶ که محمود اختر، دیپلمات پاکستانی به اتهام ایجاد و اداره یک گروه جاسوسی دستگیر شد، ادامه داشت.

اگرچه کنوانسیون مصوب سال ۱۹۶۱ وین دولت‌ها را مطلقا ملزم به رعایت مفاد مربوطه نمی­‌کند اما دولتها به نشانه تمایل به ترویج صلح جهانی و هماهنگی بین‌­المللی آن را رعایت می­‌کنند. مفاد این کنوانسیون برای حفظ حق حاکمیت و صلح میان کشورها بسیار مهم است. به این ترتیب، روابط حسنه میان کشورها به راحتی برقرار می­‌شود. البته باید توجه داشت که هر قانونی با گذشت زمان نیازمند اصلاح و تعدیل می­‌شود.

4.5/5

مطلب برای شما جذاب بود؟
در شبکه‌های اجتماعی به اشتراک بگذارید

اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک‌گذاری در واتساپ
اشتراک گذاری در twitter
اشتراک‌گذاری در توییتر
اشتراک گذاری در linkedin
اشتراک‌گذاری در لینکدین
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک‌گذاری در تلگرام

مطالب پیشنهادی

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

وکیلیکس در شبکه‌های اجتماعی

بیانیه مسئولیت

نظرات ابراز شده در محتواهای منتشر و به اشتراک گذاشته شده وکیلیکس، نظر شخصی تولیدکنندگان آنهاست و به معنی تایید وکیلیکس نیست!
اسکرول به بالا