اهمیت کایلوسکوپی در پزشکی قانونی

متخصصان پزشکی قانونی طی چند دهه گذشته با استفاده از آثار به جا مانده از لبهای مجرمان در صحنه جرم، گره از معماهای جنایی زیادی بازکرده‌اند.

تشخیص هویت و شناسایی افراد در تحقیقات جنایی و پزشکی قانونی، بسیار مهم است. تطبیق آثار انگشت که به داکتیلوسکوپی معروف است، آثار به جا مانده از دندان، و بررسی دی­ان­ای، متداول­ترین روش‌های مورد استفاده به منظور تشخیص هویت هستند. با این حال، در برخی موارد، ممکن است داده‌­های لازم وجود نداشته باشند و بنابراین، برای پیشبرد تحقیقات، نیاز به شیوه­‌های جایگزین است. یکی از چنین روش‌هایی، کایلوسکوپی نام دارد که به مطالعه، طبقه‌­بندی، تحلیل، و تطبیق آثار به جا مانده از لب‌ها می­‌پردازد.

بخشی از لب‌های انسان که میان غشای مخاطی داخلی لبی و پوست صورت قرار دارد، دارای چین و شکن و شیار است. طرح این چین و شکن و شیارها را اثر لب می‌­نامند. همچون اثر انگشت، اثر لب‌ها هم منحصر به فرد است و از فردی به فرد دیگر، تفاوت دارد و به همین دلیل، ابزار موثری برای مقاصد تشخیص هویتی افراد محسوب می‌­شود.

تاریخچه

دانشمند انسان‌­شناسی به نام ر. فیشر، نخستین کسی بود که در سال ۱۹۰۲، وجود خطوط روی لب‌های انسان‌ها را تشخیص داد اما هیچ استفاده عملی از این کشف خود نبرد. طی سال‌های ۱۹۶۸ تا ۱۹۷۱، دو دانشمند ژاپنی به نام‌های یاسو تسوچی‌هاچی و تاتسو سوزوکی، ۱.۳۶۴ اثر لب را در گروه دندانپزشکی قانونی دانشگاه توکیو بررسی کردند و بر اساس پژوهش خود، ماهیت منحصر به فرد و شخصی الگوهای آثار لب انسانها را نتیجه گرفتند. در سال ۱۹۶۱ در مجارستان، با کشف آثار لب روی دری شیشه‌­ای در یک صحنه قتل، مطالعاتی آغاز شد که بعدا در فرایند تحقیقات سودمند واقع شد.

سوزوکی و تسوچی‌هاچی در سال ۱۹۷۴، آثار لب‌های مطالعه شده خود را طبقه‌­بندی کردند. چنین پژوهش‌های کایلوسکوپیکی در نقاط دیگر جهان هم انجام شدند و بالاخره به تایید منحصر به فرد و شخصی بودن آثار لب‌ها و عدم تغییر در طول زندگی افراد منتهی شدند. این بررسی‌ها، گروه‌­های گوناگون، روشهای مختلف ثبت و گردآوری، تطبیق، و تحلیل آثار لب را به دنبال داشتند. امروزه نیز، مطالعات بسیاری برای کشف بیشتر قابلیت‌های آثار لب به عنوان یک ابزار پزشکی قانونی در جریان است.

آناتومی لب

لبها، دو عضو با قابلیت تحرک زیاد در مدخل حفره دهانی هستند و از پوست، غده، عضله، و بافت مخاطی تشکیل شده­‌اند. اسفنکتر دهانی به واسطه سطح لبها شکل می­‌گیرد. لب بالایی از زیر بینی به سمت گونه‌­ها تا چین بینی امتداد دارد و لب پایینی، به شیار چانه محدود می­‌شود. دو لب بالایی و پایینی در دو طرف مدخل دهانی به هم متصل می‌­شوند.

بخش قرمز رنگ لب‌ها را ورمیلیون (شنگرفی) می­‌گویند که با بافت پوششی سنگفرشی چینه‌­ای ویژه‌­ای پوشیده شده است. حاشیه ورمیلیون، مرز میان این بافت از بافت کم­رنگ‌­تر پوست را مشخص می‌­کند. بخش مخاطی لب‌ها، بافت پوششی غیرکراتینی سنگ‌فرشی چینه‌­ای است که داخل حفره دهانی را پوشانده است. ورمیلیون، چین و شکن‌هایی دارد که الگوی آثار لبها را پدید می­آورند و برای تشخیص هویت، حائز اهمیت هستند.

طبقه‌­بندی آثار لب‌ها

داشمندان مختلف، طبقه­‌بندی‌های گوناگونی را ابداع کرده‌­اند. متداول­ترین طبقه‌­بندی مورد استفاده، توسط سوزوکی و تسوچی‌هاشی پیشنهاد شده و به ترتیب زیر است:

  • نوع ۱-الف؛ شیارهای عمودی در سراسر لب
  • نوع ۱-ب؛ شیارهای عمودی اما نه در سراسر عرض لب
  • نوع ۲؛ شیارهای شاخه­ای
  • نوع ۳؛ شیارهای متقاطع
  • نوع ۴؛ شیارهای مشبک
  • نوع ۵؛ نامشخص

آثار لب در پزشکی قانونی

آثار لب معمولا در موارد تعرض جنسی، سرقت، قتل، تجاوز، و … پیدا می­‌شود، و ممکن است (به دلیل مواد آرایشی) مشهود یا نامشهود باشند. آثار نامشهود لب به دلیل رطوبت ناشی از زبان و ترشحات غدد بزاقی و چربی سطح ورمیلیون لب‌ها، به جا می­مانند. از این رو، هنگام بررسی صحنه جرم و اشیاء گوناگونی مانند لیوان، بطری، فنجان، پسمانده میوه، ته سیگار، ملحفه، و بالش، باید مراقب این آثار بود و نهایت دقت را به عمل آورد. برای ثبت این آثار، رنگ‌ها و شیوه­های مختلفی به کار می‌­روند. آثار مربوطه، گردآوری، بر اساس سیستم مورد نظر، تفسیر، و با لب‌های افراد مظنون، تطبیق داده می‌­شوند.

در ادامه، به موارد قابل تشخیص از طریق آثار لب‌ها می­‌پردازیم:

تشخیص هویت

همان گونه که پیشتر گفته شد، آثار لب‌ها منحصر به فرد هستند و بنابراین، در صورت کشف در صحنه جرم، نقشی مهم در شناسایی مجرم دارند.

تشخیص نژاد

بر اساس ضخامت لب‌ها، ۴ گروه نژادی را می‌­توان از یکدیگر تمیز داد:

  • لب‌های نازک که ویژگی سفیدپوستان اروپایی (قفقازی) است
  • لب‌های متوسط حدود ۸ تا ۱۰ میلی­متر که بیشترین تعداد را دارند
  • لب‌های ضخیم که عموما در میان آفریقاییان دیده می­‌شود، و
  • لب‌های ترکیبی که در خاور دور عمومیت دارد

تشخیص جنسیت

مطالعات زیادی برای تشخیص جنسیت بر اساس آثار لب انجام شده است. پژوهشی که بر اساس مطالعات سوزوکی و تسوچی‌هاشی صورت گرفت، عمومیت برخی الگوها را در یک جنس نتیجه گرفت:

  • عمومیت نوع ۱-الف و نوع ۱-ب در زنان (لب پایین)
  • نوع ۲ در مردان غالب است (لب بالا)
  • الگوهای غیرمشابه در سراسر عرض لب‌ها در مردان و الگوهای مشابه در سراسر عرض لب‌ها در زنان بیشتر دیده می­‌شود

تشخیص عادت

با استفاده از آثار لب‌ها می‌­توان به جزئیات دیگری مانند استفاده از مواد آرایشی، عادت‌های شخصی، ویژگیهای شغلی، و تغییرات آسیب­‌شناختی لب‌ها نیز پی برد.

سایر موارد

آثار و طرح لب‌ها به هنگام مطالعات پس از مرگ و کالبدشکافی و مهم‌­تر از همه در تشخیص هویت جسد هم کاربرد دارد.

چند نمونه موفق

در سال ۱۹۶۶ در لهستان، کایلوسکوپی به حل یک پرونده سرقت کمک کرد. تحلیل متخصصان نشان داد که آثار لب‌های کشف شده در صحنه جرم با آثار لب‌های مظنون دستگیر شده مطابقت ندارد و تحقیقات تا دستگیری مجرم واقعی ادامه یافت.

در سال ۱۹۷۰ در جریان رسیدگی به پرونده­ای بسیار نادر و با تحلیل آثار لب‌های کشف شده روی یک پاکت نامه، مشخص شد که این آثار متعلق به مظنونان دستگیر شده نیستند.

در سال ۱۹۸۸ پرونده سرقت از یک فروشگاه به کمک آثار لب حل شد. آثار لب و همچنین دندان‌های مجرم روی یک تکه کیک باقی مانده بود. تحلیل آثار، هویت یکی از سارقان را مشخص کرد. نتیجه آثار لب و دندانها با هم و با مظنون مطابقت داشتند و دخالت وی در جرم را اثبات می­‌کردند.

پایان سخن

آثار لب‌ها، آثاری باقیمانده در صحنه جرم هستند که در تحقیقات جنایی برای تشخیص هویت مجرم یا شناسایی مقتول به کار می­‌روند. این آثار به دقت توسط متخصصان پزشکی قانونی مورد بررسی و تحلیل قرار می­‌گیرند. علم بررسی آثار لب‌ها یا کایلوسکوپی، حوزه­ای نوظهور از دانش پزشکی قانونی است. هنوز هم پژوهش‌های گسترده گوناگونی روی آثار لب‌ها و برای کشف قابلیت‌های پنهان آنها در جریان است.

4.5/5

مطلب برای شما جذاب بود؟
در شبکه‌های اجتماعی به اشتراک بگذارید

اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک‌گذاری در واتساپ
اشتراک گذاری در twitter
اشتراک‌گذاری در توییتر
اشتراک گذاری در linkedin
اشتراک‌گذاری در لینکدین
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک‌گذاری در تلگرام

مطالب پیشنهادی

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

وکیلیکس در شبکه‌های اجتماعی

بیانیه مسئولیت

نظرات ابراز شده در محتواهای منتشر و به اشتراک گذاشته شده وکیلیکس، نظر شخصی تولیدکنندگان آنهاست و به معنی تایید وکیلیکس نیست!
اسکرول به بالا